🍁मनातल्या मनातले 🍁

लावालावी- एक मराठी गंमत !!! 12Oct'2018 भाषेच्या गमती: शब्द एक, अर्थ अनेक 'लावणे' ह्या क्रियापदाचा अर्थ' मध्यंतरी माझ्याकडे एक तामिळ मुलगी मराठी शिकायला येत असे. असेल आठवी-नववीत. पण चेन्नईहून थेट पुण्याला; मग मराठीचा गंध कसा असणार? थोडं शिकवल्यावर मी तिला  काही छोटी पुस्तकं वाचायला दिली होती. एकदा तिने काही अडलेले शब्द लिहून आणले. तीन चार शब्दांचे अर्थ सगितले. शेवटचा शब्द होता-- लाव/लावणे. मी तिला म्हटलं, 'अगं, वाक्य लिहून आणायचंस,  नुसता अर्थ कसा सांगू? काहीही असू शकेल'. एका शब्दाचा/व्हर्बचा अर्थ काहीही?  तिला कळेना. 'ओके, टेल मी ऑल द मीनिंग्ज'. ती म्हणाली. तिला वाटलं,.असतील दोन तीन अर्थ! पण मराठीचा इंगा तिला अजून कळायचा होता. मी मनात म्हटलं, चला, आजचा वेळ या लावालावीतच घालवू. 'हे बघ, तू मराठीचा क्लास लावला आहेस.' 'ओह्, आय हॅव जॉइंण्ड द क्लास '. लगेच वहीत क्लास लावणे=जॉइंन असं लिहिलं. 'क्लासला येताना तू आरशासमोर काय तयारी केलीस? पावडर लावलीस? ' 'ओ येस '. 'आपण पार्टीला,फंक्शनला जाताना ...

22Oct2018 प्रिय सौ.केतकी आणि अमित      "चपराक" मधील परदेशस्थ भारतीय मुलांचे मनोगत वाचले,तुम्ही तुमची बाजू मांडलीत .सोशल मिडियावरुन फिरणा-या पोस्टस् वरुन,सिरियल,सिनेमांमधून रंगवलेले परदेशस्थ स्वार्थी ,बेजबाबदार मुलांचे चित्रण बघून तुम्ही दुखावले जाणं  स्वाभाविक आहे. आपले आई बाबा ही आपल्या बद्दल असाच विचार करतात अशी  शंका तर तुमच्या मनात आली नाही नं ?आली असेल तर मनातून ताबडतोब काढून टाका. मुलांनो तुम्ही उच्च शिक्षणासाठी ,आपले कर्तृत्व सिद्ध करण्यासाठी परदेशात गेलात आम्हीही तुम्हाला प्रोत्साहन दिले. आम्ही मध्यमवर्गीय साधी माणसं .आमच्या काळात परदेशी जाण्याची स्वप्नं बघितली नाहीत म्हणा किंवा परिस्थितीने ती पूर्ण करता आली नाहीत म्हणा.आम्ही तुमच्या डोळ्यातून ती पूर्ण होताना बघितली मग तुम्हाला अडवायचं आमच्या मनात तरी कसं येणार ? . खरं सांगायचं तर नातेवाईकांमध्ये मान उंच केलीत तुम्ही. इथली परिस्थिती बघून तुमच्या आकांक्षांना मायेच्या पाशात बांधून  न ठेवण्याचा निर्णय आम्हीच घेतला न ? लग्न झाल्यावर तू तिथे गेलीस .धडपड करुन आपलं स्थान निर्माण केलस. घर सोडून पहिल्यांदा...

Online  खरेदी सोय की सापळा ? --------------------------------------------------- आजकाल online खरेदीचं प्रस्थ खूपच वाढलं आहे किंबहुना तो प्रतिष्ठेचा विषय झाला आहे . पण विचार करा खरेदी साठी बाजारात जाणं किती आनंदाची गोष्ट आहे.आपलं बालपण आठवा किती उत्सुकता असायची खरेदीची, "हे घेऊ का ते घेऊ" असं व्हायचं . नव्या को-या कपड्यांचा वासाचे अप्रुप असायचे. सणाच्या दिवसांमध्ये दुकानांची सजावट आकर्षक दिसते.   बाजारात गेलं की चार नवीन गोष्टी पण दिसतात . कितीतरी दिवसांपासून घ्यायची असणारी वस्तू अचानक दिसली की तो आनंद वेगळाच  असतो. नेहमीच्या दुकानांमध्ये तर काही न सांगताच आपल्या आवडीनुसार वस्तु दाखवल्या जातात .काही खास नवीन आलेला माल आवर्जून दाखवला जातो. बाजारातला खरेदीचा माहोल वेगळाच आनंद देतो. शिवाय घासाघिस करुन कमी भावात वस्तू घेतल्याचा आनंद  तर अवर्णनीय असतो. Online खरेदीत ती गंमत नाही. तेव्हा बाजारात जायचा कंटाळा करु नका सहकुटुंब खरेदीला जा.  मुलांच्या चेह-यावरील आनंदा पेक्षा दुसरे काही मौल्यवान नसते. मुळात आपली समाज व्यवस्थाही बारा बलुतेदार पद्धतीवर आधारली होती. ...

संगीतातला देव हरपला  बातमी ऐकली आणि काही सेकंद डोक्यातच शिरेना. सुप्रसिद्ध गीतकार,संगीतकार , गझलकार आणि गायक यशवंत देव नागपूर आकाशवाणी ला होते तेव्हाचेच माझ्या डोळ्यासमोर होते. त्यांची सदाबहार गाणी ऐकताना  त्यांचे वय झाले  असेल हे कधी मनातच नाही आले. देवगाणी ऐकतच लहानाचे मोठे झालो. "भातुकलीच्या खेळामधली..... " या गाण्याचा अर्थ कळायचं वय नव्हतं  तेव्हा पासून त्यांची गाणी म्हणत आलो. किती म्हणून गीतं आठवावीत! "भावसरगम " हा कार्यक्रम कान देऊन ऐकायचो. काॕलेजमधली एक मैत्रीण गाणंम्हणायला सांगितलं की " दिल्या घेतल्या वचनांची शपथ तुला आहे."  हे गाणेआर्ततेने म्हणायची .एक दिवस बसस्टाॕपवर तिचा मित्र आला तेव्हा हेच गाणे नेहमी का म्हणते याचे गूढ उकलले. त्यांच्या एकेका गीताशी स्मृती निगडीत आहेत . घरात लग्न ठरलं की"कोण येणार गं  पाहुणे ",आणि लग्नात " जीवनात ही घडी " ही गाणी हमखास ठरलेली. "नीज रे नीज बाळा " ने कितीतरी बालकांना जोजवले असेल. यशवंत देवांच्या शब्दप्रधान गायकीमुळे सुरांबरोबर शब्दही हृदयाला स्पर्शून जात. "कुणी जाल का स...

गाणी भुलाबाईची 1Nov'2018  भुलाबाई हा लोकगीत महोत्सव . त्या काळच्या कौटुंबिक ,सामाजिक परिस्थितीचे ,सासुरवासाचे वर्णन करणारी गीते.    लहानपणी अर्थ न कळता गाणी म्हणत गेलो. सासरचा खाष्टपणा आणि माहेरची माया,ओढ  आधोरेखित होत होती . आता एकेक्या गाण्यातून त्याचा अर्थ उलगडत जातो. सासुरवाशिणीची सुखं -दुःख जाणवतात.   चिंचा खात रंगणारी भुलाई तळ्यात घागर बुडली तरी तिला त्याचा पत्ता नाही. आजकालच्या काळात चिंचा खाणं आणि पाणी भरायला तळ्यावर जाणं कालबाह्य झालं असलं तरी आपल्यापैकी अनेकींनी अनुभवलं असेल . ही गाणी गातांना त्या आठवणींना उजाळा नाही का मिळत?     राळा घेऊन बाजारात गेली आणि मधल्या बोटाला विंचू चावल्यावर वैद्याला बोलवायची धावपळ आणि माहेरच्या वैद्यासाठी धरलेला हट्ट . माहेरच्या वैद्यानी फुंकर जरी घातली तरी वेदना शमतील  असा विश्वासच दिसतो. चिक्कण मातीचे घातलेले जाते ,त्यावर काढलेला रवा,त्याच्या करंज्या सगळच अपूर्वाईचं. आता करंज्या म्हणजे गृहोद्योगातून आणायचा पदार्थ . तो कशाचा करतात हे आजच्या पिढीला माहित असण्याचे कारण नाही.       रुसू...

🍁मनातल्या मनातले 🍁 4Nov'2018  *उठा उठा दिवाळी आली.................        मित्र मैत्रिणींनो 🙏🏻🙏🏻 तुम्ही सगळे अगोदरच जागे झाले असाल पण माझी गत मात्र त्या विनोदातल्या देशस्थां  सारखी झाली.  😂😂   परवा मुलीनी दिवाळीत नातू करणार असल्याच्या नाचाचा व्हिडिओ पाठवला आणि मी खडबडून जागी झाले .पदर बांधला आणि कामाला लागले . तुमच्या सर्वांकडे फराळाचे डबे भरुन झाले नं?   आपल्यापैकी  पुष्कळांची मुलं जवळ नाहीत कामाच्या रगाड्यात त्यांना यायला सुट्याही मिळत नाहीत. म्हणून आता काय........ असं म्हणत कंटाळा करु नका आपल्या बालपणीच्या ,मुलांच्या बालपणीच्या दिवाळीची आठवण काढत दणक्यात साजरी करा दिवाळी.    आजकाल दिवाळी आली तरी पत्ता लागत नाही. लहानपणी दिवाळीची आतुरतेनी वाट बघायचो. फटाके,फराळ . चोरुन चकल्या खाल्ल्याची आठवण झाली की आजही लहान झाल्यासारखं वाटतं. "रम्य ते बालपण देई देवा फिरुनी" .   तुमच्याही मनात असेच विचार येतात नां? दिवाळीच्या सुट्ट्यांमधला एक अंगावर काटा आणणारी  गोष्ट म्हणजे दिवाळीचा दिलेला भला मोठा अभ्यास . सुट...

🍁मनातल्या मनातले 🍁 6Nov'2018        दिवाळी पहाट    ✨   आजकाल दिवाळीच्या दिवसांमध्ये ठिकठिकाणी "दिवाळी पहाट "चे आयोजन केले जाते. किती छान! ज्या कोणाला ही कल्पना सुचली त्याला लक्ष लक्ष  धन्यवाद . आजकाल पूर्वी सारखा सणाचा धडाका नाही ,फराळाची धांदल नाही सगळं कसं  शांत . ज्येष्ठ नागरिकांपुढे तर काय करावं हा प्रश्नच उभा राहतो. त्यावर असे कार्यक्रम हे चांगले उपाय आहेत. मला खूप दिग्गज , मान्यवरांच्या कार्यक्रमांबद्दल नाही म्हणायचं. छोटे स्थानिक कलाकार ,मंडळं किती उत्साहाने कार्यक्रम करतात. घरोघरी पहाटे कार्यक्रमाला जायची लगबग सुरु होते. पहाटेच्या वेळी सुखद गारव्यात गीतांच्या सुरांनी वातावरण अगदी मंगलमय होऊन जातं .मन प्रसन्न होतं . स्थानिक कलाकारांना किती वाव मिळतो. गायक,वादक,निवेदक. ज्याला ज्यात गोडी असेल ते  क्षेत्र निवडावे.तरुण मुलांचा कल अशा क्षेत्रांकडे वाढतांना दिसतो. वेगवेगळ्या वाद्यांच्या सुरांनी मंत्रमुग्ध व्हायला होतं .खास करुन बासरीचे सूर मन मोहून टाकतात,तबल्याची थाप जोश निर्माण करते .त्यातून वादक जर जोमात आले तर जुगलबंदी अशी ...

🍁मनातल्या मनातले 🍁 8Nov'2018    ओवाळते भाऊराया............ पूर्वी घरोघरी रेडिओवर भाऊबिजेच्या दिवशी हे गाणे वाजत  असायचे .किती सुरेख आहे भावाबहिणीचं हे नातं!भाऊबहीण म्हणजे एकमेकांचे friend ,guide ,philosopher सगळे काही. वेळप्रसंगी विविध भूमिका निभावण्याची ताकद या नात्यात आहे.    एक कथा आठवते. बहुदा य.गो. जोशींची असावी. बहिणीच्या घरी भाऊबीजेसाठी गेलेल्या भावाला बहीण काय ओवाळणी आणली हे उत्सुकतेने विचारते. खिशात दमडीही नसलेला भाऊ ओशाळा होतो आणि हाताला लागलेली सुपारी तबकात घालतो. कालांतराने भावाची परिस्थिती सुधारल्यावर भाऊबीजेसाठी मोठी ओवाळणी घेऊन गेलेल्या भावाला बहीणीने ओवाळणीतली सुपारी जिवापाड जपून ठेवल्याचे दिसते. मन हेलावून टाकणारी कथा होती ती.      या उलट शुक्रवारची कहाणीही अनेक बहिणींच्या वाट्याला येते.    देण्याघेण्यावर कां बहीण भावाचे प्रेम अवलंबून असते ? ते कायम स्वरुपी असतेच.  अलिकडे नात्यात कोरडेपणा यायला लागला की काय? केवळ सोपस्कार उरले ? रीत म्हणून प्रसंग पार पाडायचा. इतर नातेसंबंधांची ओढ जास्त.   नात्यांच्...

🍁मनातल्या मनातले 🍁 14Nov'2108           पहाट पक्षी दिवाळी संपली आणि पहाट पक्ष्यांची चहलपहल सुरु झाली. एका हातात पिशवी आणि दुस-या हातात वाकवलेली सळई,तार ,काठी इ.आयुधं घेऊन बारकाईने निरीक्षण करत चाललेली प्रत्येक गल्लीत दिसू लागली. दिवाळीच्या दिवसात दिसली नाहीत फारशी .     पूर्वी  माझ्याच  घरी चाफ्याचं झाड होतं .फुलं वेचायला यायची. मी पण आतल्या बाजूची फुलं कंपाऊंडच्या भिंतीवर ठेवायला लागले.   एक काका( चांगलेच म्हातारे) काठी घेऊन टाचा उंचावून झुकलेल्या फांदीवरची फुलं तोडायला धडपडायचे.भिंतीवरची फुलं नको असायची त्यांना.  त्यांची आणि ह्यांची रोजची झमकाझमकी ठरलेली. सकाळी धुवायला गाडी बाहेर काढलेली आणि काका काठीनी झाड झोडपायचे. चाफ्याचा चीक गाडीवर पडला की निघता निघत नाही म्हणून यांची चिडचिड आणि पुन्हा कचरा काढावा लागेल म्हणून माझी नाराजी. या वर मी उपाय शोधला गच्चीवर जाऊन ताजी फुलं आणली काकांसमोर धरली. त्याच्याकडे साफ दुर्लक्ष करत काकांचा कार्यक्रम सुरुच . मी हतबुद्ध !काकांना तेच वर असलेलं "गुलबकावली"चं फूल हवं ,त्याला काय करणार? का...

🍁मनातल्या मनातले 🍁 19Nov'2018     "कोई लौटा दे मेरे बिते हुए दिन*"     भूतकाळात गेलेले दिवस फिरुन यावेत याची आळवणी करणारी   कितीतरी गाणी आहेत. "बचपन के दिन,हाए रे वो दिन  इ........ तुम्हालाही आठवायला लागली नं? आयुष्याच्या मध्यावर आलं की सगळ्या आठवणी ताज्या व्हायला लागतात. मग मुलांसमोर आम्ही, आमच्या वेळी ....... असं म्हणत घरातल्या ,शाळेतल्या शिस्तीचे ,अभ्यासाचे धडे जास्त उगाळले जातात. बाबा आदमच्या गोष्टींमध्ये मुलांना काही रस नसतो .ऐकतात ऐकतात आणि एक दिवस सुनावतात "सारखं काय तेच तेच,पुरे झालं. आता नाही तसं शक्य." आपण गप्प्! आपल्याही आयुष्यात बरचंकाही व्हायचं बाकी असल्याने पुढची वाटचाल सुरु होते . बदलत्या परिस्थितीशी जुळवून घेत  हळूहळू उताराकडे प्रवास सुरु होतो.    नातवंडांच्या आगमनाने नवीन उत्साह येतो.  त्यांचं बोलणं चालणं लकबी यात आपल्या मुलांचं बालपण शोधायला लागतो.  त्याचं  बालपण उपभोगायला निवांतपणाच नव्हता मिळाला . "अगदी तुझ्या सारखा  , तुमच्या सारखी हनुवटी वरची डिंपल इ ....."वक्तव्यांनी त्यांच्या आई बाब...

🍁मनातल्या मनातले 🍁 25Nov'2018        शब्दसंपदा  आजकाल इंग्रजी मिश्रित मराठी बोलण्याची पद्धतच आली आहे. आपली भाषा किती सुंदर आहे .अनेक अलंकारांनी ,शब्दसंपदेनी नटलेली भाषा आजकाल एखाद्या कार्यक्रमाच्या निवेदनातच कानावर पडते.    इतर अलंकारां बरोबरच म्हणी आणि वाक् प्रचार भाषेला समृद्ध करतात. भाषेचं सौंदर्य अलंकारानी खुलतं.  पूर्वी सहज बोलतांना आई  ,आजी म्हणींचा वापर करत  असत.   माझ्या सासुबाईंना बोलतांना म्हणी वापरायची खूप सवय होती. त्यांच्या काही म्हणी जरा हटके असायच्या. उन्हाळा -दिवाळीत आम्ही सगळे एकत्र जमायचो.  दुपारची जेवणं आटोपून सगळं आवरुन आम्ही चारही जावा एका कोप-यात खुसखुसत बसायचो . मुलं भूकभूक करत यायची .त्यांना  दटावून पिटाळून लावायचो. मुलांना काय आजी आहेच. आई आम्हाला हाक मारायच्या . आम्हाला कुठलं ऐकू येतयं? मग घरात येऊन कानोसा घ्यायच्या आणि मोठ्यानी म्हणायच्या  "घरी चार सुना अन् पाणी मागू कुणा?" आम्ही धडपडत उठायचो. कधी रात्रीच्या जेवणाचा सुटसुटीत बेत केला की तो आमच्या मुलांनी किंवा सासुबाईंच्या मुल...